آداب ازدواج در ایل بختیاری

آداب و رسوم ازدواج در ایل بختیاری

اصولا در جوامعی که دارای بافت اجتماعی و فرهنگی سنتی هستند، اجبارهای اجتماعی در همه حوزه‌ها دیده میشود. ازدواج نیز از این قاعده جدا نیست. در هنگام همسرگزینی، پسر و دختری که در این جوامع زندگی میکنند، نگاهی نیز به محدودیتهای فرهنگی و اجتماعی انتخاب خود دارند.

در این مقاله به بررسی آداب ازدواج در ایل بختیاری در استان خوزستان می‌پردازیم.

در مناطق بختیاری از گذشته این‌گونه اجبارها وجود داشته است. بدین شکل که والدین گزینه‌هایی را برای دختر یا پسر نشان میکردند و آنها کمتر می‌توانستند اعتراضی به این گزینه‌ها داشته باشند. اما امروزه با افزایش آگاهی والدین در مورد حق طبیعی دختر یا پسر در انتخاب‌هایشان، افزایش سطح تحصیلات و افزایش سطح مراودات اجتماعی گزینه‌ها بیشتر شکل پیشنهاد دارند تا اجبار. البته چنانچه پسری انتخابی غیر از گزینه پیشنهادی خانواده داشته باشد، ممکن است با رفتارهایی مانند طرد شدن، از سوی خانواده خود مواجه شود که این تنها مختص قوم بختیاری نیست.

“ناف‌بران”رسمی بود که در گذشته در جریان همسرگزینی میان قوم لر و بختیاری متداول بوده است. بدین صورت که با به دنیا آمدن نوزاد دختر، ناف او را به نام پسر مورد نظر میبریدند و در عرف محلی میگفتند این دختر ناف‌بر فلانیست. بر این اساس در آینده بایستی با هم ازدواج میکردند. مردم محل نیز با دانستن این موضوع، هنگامی که دختر به سن ازدواج میرسید به خواستگاری او نمی‌رفتند.

میان لرهای شوش رسمی به نام ” َبلَکِه ” وجود داشت. در این رسم دستمالی به نام ” َبلَکِه “نزد خانواده ای که نوزاد دختر به دنیا آورده اند برده می‌شد تا او را برای پسرشان نشان کرده باشند.

خواستگاری را در اصطلاح محلیِ بختیاری، “کدُخدایی” میگویند. در جلسه خواستگاری بزرگان و ریش‌سفیدان هر دو طرف پس از گفتگو نظر خود را اعلام می‌نمایند.

مهریه، به صورت سکه یا زمین رایج است که به آن پشت قباله نیز میگویند. شیربها به صورت نقد پرداخت میشود. خانواده دختر مقداری پول به آن اضافه میکنند و کمبود جهیزیه دخترشان را تامین میکنند.

در رسم “خرج‌برون”یا “قرج‌برون”که در آن مردان لرِ شوش از طرف دختر و پسر، حضور دارند مبلغ شیربها و مهریه تعیین می‌شود. همچنین با پولِ نقدی که به عنوان شیر بها اخذ می شود برای دختر جهیزیه تهیه می شود. در صورت توافق طرفین پدر عروس مبلغی از مهریه را به عنوان “ته‌دستمالی”به داماد هدیه می‎دهد تا او برای خود کت وشلوار و … تهیه کند. در قدیم گاهی مهریه،گلوله هایی از نمک بود که به آن “آرا نمکی” می گفتند.

در ایذه که یکی از مناطق عمده بختیاری‌نشین خوزستان است، بعد از توافقات در جلسه خواستگاری، تاریخی نیز برای عقد تعیین میشود. والدین دختر و پسر (معمولا مادر عروس و چند زن از خانواده طرفین) به بازار رفته، خرید انگشتری حلقه،لباس کاملی برای عروس، کت و شلوار و کفش و ساعت برای پسر است را انجام می‌دهند.

در در روستاهاي لرنشين بهبهان عقد را “بلك اسدن” balak esadan يا “بله گرفتن” مي‌گويند.

در الوار اندیمشک دعوت مهمانان معین شده به مراسم عروسی به صورت کتبی و شفاهیست. افراد نزدیک به صورت شفاهی و افرادی که از لحاظ نسبت فامیلی دورتر هستند به صورت کتبی دعوت می‌شوند.
مقدمات عروسی در ایذه معمولا 2 تا 3 روز طول میکشد. روز اول، حنابندان است. توشمال‌ها (افرادی که شغلشان نوازندگی در مجالس عزا و عروسیست) در این روز می نوازند. رقص و چوب بازی نیز در این روزها برپاست. در عصر روز حنابندان، خواهران داماد، سایر زنان و اقوام خانواده داماد، در حالیکه توشمال پیشاپیش آنها می نوازد، به نزد عروس می‌روند. مقداری حنا نیز به خانه عروس برده میشود. هنگام شب، حنای خیس شده را در بشقاب کوچکی قرار میدهند. خانواده داماد، بشقاب حاوی حنا را به اطاقی که عروس در آنجا نشسته است برده، مقداری از آن را بر سر و دست عروس می‌گذارند. متقابلا همین کار را خانواده عروس انجام میدهند.

در بیشتر اقوام لر و بختیاری استان مرسوم است چنانچه کسی از اقوام عروس یا داماد فوت کرده باشد و از چهلم آنان نیز گذشته شده باشد، خانواده عروس یا داماد نزد آنها رفته، برای برگزاری مراسم از آنها اجازه بگیرند.

هنگام “عروس‌بران” ، مقداری قند، نان یا پنیر در پارچه سبز رنگی میگذارند، پارچه را به کمر عروس می بندند. این کار را برادر، پسر عمو یا پسر دایی عروس انجام میدهد. این کار را به این نیت که عروس، به خانه داماد، خیر و برکت ببرد انجام میدادند.

در شب عروسی مهمانان مبلغی پول به عنوان هدیه به داماد میدهند که این مبلغ و نام فرد دهنده پول یادداشت می‌شود. به این پول OWZI میگویند.

در مناطق روستایی ِاندیمشک که قومیت غالب در آنجا لر هستند، در شب عروسی تمام کسانی که دعوت شده‌اند به داماد پول می‌دهند. بدین صورت که بعد از صرف غذا، یک نفر سینی در دست می گیرد و مردم به فراخور توان خود، مقداری پول در آن می‌‎گذارند که به آن سر سرفه ای sarsorfei یا جا دستمال می‌گویند.

در ایذه چند روز بعد از مراسم عروسی ،عروس و داماد به خانه پدر عروس می‌روند. پدر عروس هدایایی چون لباس، طلا، پیراهن به دختر و داماد خود می‌دهد. در مناطق لرنشین اندیمشک پدر عروس به دخترش یک گوسفند هدیه می‌دهد.

در مسجدسلیمان، عصر روز قبل از عروسی از طرف خانواده داماد مقداری کالا که شامل برنج، گوسفند، چای، سیب‌زمینی و … است و در اصطلاح آن را “با روزی” brâozi  می‌گویند، به خانه عروس می‌برند و چند نفر زن نیز همراه “باروزی” برای کمک به خانواده عروس به آنجا می‌روند.

ترانه “آهای گل”، “شیرین شیرین” و “دای شیرین”، آوازهای رایج دختران و زنان در مراسم عروسی مسجدسیمانی‌هاست.

به سازی که در مراسم ازدواج بختیاریها نواخته می شود”ساز راستی”می گویند .

یکی از آداب مراسم ازدواج  در مسجدسلیمان آن است که هنگام رسیدن عروس به جلوی در خانه داماد، تا زمانی که داماد مبلغی پول به عنوان هدیه به او ندهد، وارد خانه نمیشود  که در اصطلاح به آن “گِر زنون”می‌گویند.

, , ,
نوشتهٔ بعدی
آداب و رسوم ازدواج در طوایف عرب خوزستان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست